Dług poręczyciela: jak wygląda cały proces?

Poręczenie kredytu, pożyczki albo innego zobowiązania często jest traktowane jako zwykła formalność. Dopóki dłużnik terminowo płaci raty, osoba poręczająca może nawet nie odczuwać skutków podpisanej umowy. Sytuacja zmienia się jednak, gdy zadłużenie przestaje być regulowane. Wierzyciel może wówczas zwrócić się do poręczyciela, a w dalszej kolejności skierować sprawę do sądu i komornika.

Jak dokładnie wygląda proces dochodzenia długu od poręczyciela? Kiedy powstaje obowiązek zapłaty, jakie zarzuty można podnieść i czy po uregulowaniu należności można odzyskać pieniądze od właściwego dłużnika?

Czym właściwie jest poręczenie długu?

Poręczenie jest umową, w której poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela, że wykona zobowiązanie, gdy nie zrobi tego dłużnik główny. Oświadczenie poręczyciela musi zostać złożone na piśmie pod rygorem nieważności. Oznacza to, że ustna deklaracja pomocy w spłacie zobowiązania co do zasady nie wystarcza do powstania poręczenia w rozumieniu Kodeksu cywilnego.

Poręczenie nie powoduje automatycznego przejęcia długu. Dłużnik główny nadal pozostaje zobowiązany do zapłaty, natomiast poręczyciel staje się dodatkową osobą, od której wierzyciel może dochodzić należności na warunkach określonych w umowie i przepisach.

Zakres odpowiedzialności należy każdorazowo sprawdzić w dokumencie poręczenia. Umowa może ograniczać odpowiedzialność do określonej kwoty, części długu albo konkretnego okresu. Co istotne, późniejsza czynność dokonana pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem nie może zwiększyć zobowiązania poręczyciela bez odpowiedniej podstawy.

Kiedy poręczyciel zaczyna odpowiadać za zadłużenie?

Odpowiedzialność poręczyciela aktualizuje się, gdy dłużnik nie wykonuje wymagalnego zobowiązania. Może chodzić o brak zapłaty pojedynczej raty, wypowiedzenie umowy kredytowej albo niespłacenie całej pożyczki w ustalonym terminie.

Kodeks cywilny przewiduje, że w razie opóźnienia dłużnika wierzyciel powinien niezwłocznie zawiadomić o tym poręczyciela. Takiego pisma nie należy ignorować. Może ono oznaczać, że wierzyciel rozpoczyna dochodzenie należności również od osoby, która udzieliła poręczenia.

Najważniejszą zasadą jest to, że – o ile umowa nie stanowi inaczej – poręczyciel odpowiada jak współdłużnik solidarny. Wierzyciel nie musi więc najpierw bezskutecznie próbować odzyskać pieniędzy od dłużnika głównego. Może żądać całości lub części świadczenia od obu osób łącznie albo od każdej z nich osobno. Zapłata przez jedną z osób zwalnia drugą w zakresie uregulowanej kwoty.

Etap pierwszy: zawiadomienie i wezwanie do zapłaty

Pierwszym praktycznym sygnałem problemów jest zazwyczaj pismo informujące o zaległości. Następnie poręczyciel może otrzymać wezwanie do zapłaty wskazujące m.in.:

• wysokość aktualnego zadłużenia,
• podstawę odpowiedzialności,
• numer umowy objętej poręczeniem,
• naliczone odsetki i dodatkowe koszty,
• termin dobrowolnego uregulowania należności,
• numer rachunku do zapłaty.

Na tym etapie warto zażądać szczegółowego rozliczenia. Kwota wskazana w wezwaniu powinna odpowiadać rzeczywistemu zadłużeniu i mieścić się w granicach udzielonego poręczenia. Należy sprawdzić, czy wierzyciel uwzględnił wszystkie wpłaty dłużnika oraz czy nie doliczył opłat, za które poręczyciel nie odpowiada zgodnie z treścią umowy.

Otrzymanie wezwania nie oznacza, że należy natychmiast uznać całą wskazaną kwotę. Przed podpisaniem ugody, harmonogramu spłat albo oświadczenia o uznaniu długu dobrze jest przeanalizować dokumenty, ponieważ takie działania mogą wpływać m.in. na możliwość późniejszego kwestionowania roszczenia.

Etap drugi: negocjacje z wierzycielem

W wielu przypadkach możliwe jest zatrzymanie sprawy przed skierowaniem jej do sądu. Poręczyciel może zaproponować:

• spłatę zaległości w ratach,
• odroczenie terminu płatności,
• częściowe umorzenie odsetek lub kosztów,
• zawarcie ugody,
• jednorazową spłatę części zadłużenia w zamian za zamknięcie sprawy.

Warunki ugody powinny być precyzyjne. Dokument musi określać całkowitą kwotę do zapłaty, wysokość i terminy rat, sposób zaliczania wpłat oraz konsekwencje opóźnienia. Należy również ustalić, czy wierzyciel po wykonaniu ugody zrezygnuje z pozostałej części należności.

Poręczyciel powinien jednocześnie skontaktować się z dłużnikiem głównym. Brak współpracy ze strony dłużnika nie usuwa odpowiedzialności wobec wierzyciela, ale może mieć znaczenie dla późniejszego dochodzenia zwrotu zapłaconych pieniędzy.

Etap trzeci: pozew i nakaz zapłaty

Jeżeli należność nie zostanie uregulowana dobrowolnie, wierzyciel może złożyć pozew przeciwko dłużnikowi, poręczycielowi albo obu osobom jednocześnie. Ze względu na solidarną odpowiedzialność wierzyciel może wybrać, od kogo będzie dochodził roszczenia.

Sprawa o zapłatę może rozpocząć się od wydania nakazu zapłaty. W postępowaniu upominawczym osoba, której nakaz doręczono w kraju, ma zasadniczo dwa tygodnie na zapłatę albo wniesienie sprzeciwu. Nakaz, który nie zostanie skutecznie zaskarżony, wywołuje skutki prawomocnego wyroku.

Dlatego korespondencja z sądu wymaga natychmiastowej reakcji. Zignorowanie przesyłki może doprowadzić do zakończenia sprawy bez przedstawienia zarzutów i dowodów przez poręczyciela. Termin oraz właściwy sposób zaskarżenia należy zawsze sprawdzić w pouczeniu dołączonym do konkretnego orzeczenia.

Jak poręczyciel może bronić się przed roszczeniem?

Poręczyciel nie jest pozbawiony możliwości obrony. Może podnosić zarówno zarzuty wynikające z jego własnej sytuacji i umowy poręczenia, jak i zarzuty przysługujące dłużnikowi głównemu.

W zależności od okoliczności obrona może dotyczyć m.in.:

• nieważności lub nieskuteczności poręczenia,
• przekroczenia ustalonego limitu odpowiedzialności,
• błędnego obliczenia zadłużenia,
• nieuwzględnienia dokonanych wpłat,
• wygaśnięcia zobowiązania,
• przedawnienia roszczenia,
• potrącenia wierzytelności przysługującej dłużnikowi,
• dochodzenia opłat niewynikających z umowy.

Kodeks cywilny wprost pozwala poręczycielowi podnosić przeciwko wierzycielowi zarzuty przysługujące dłużnikowi. Nie traci on tego prawa tylko dlatego, że dłużnik zrzekł się danego zarzutu albo uznał roszczenie.

Poręczyciel, przeciwko któremu wierzyciel skierował roszczenie, powinien również niezwłocznie zawiadomić dłużnika i wezwać go do udziału w sprawie. Brak takiego zawiadomienia może skomplikować późniejsze rozliczenia pomiędzy poręczycielem a dłużnikiem.

Terminy przedawnienia zależą od rodzaju roszczenia i okoliczności konkretnej sprawy. Kodeks cywilny przewiduje terminy ogólne, ale zastosowanie mogą znaleźć również przepisy szczególne, a na bieg przedawnienia wpływają m.in. czynności podejmowane przed sądem i uznanie roszczenia.

Etap czwarty: wyrok i egzekucja komornicza

Jeżeli wierzyciel uzyska prawomocne orzeczenie albo inny odpowiedni tytuł egzekucyjny i zostanie on zaopatrzony w klauzulę wykonalności, może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy.

Egzekucja przeciwko poręczycielowi może zostać skierowana do jego majątku, przykładowo do:

• wynagrodzenia za pracę,
• rachunku bankowego,
• świadczeń podlegających zajęciu,
• ruchomości,
• wierzytelności należnych poręczycielowi,
• nieruchomości.

To, że dłużnik główny posiada majątek, nie musi samo w sobie blokować egzekucji prowadzonej przeciwko poręczycielowi. Przy odpowiedzialności solidarnej wybór osoby, od której wierzyciel dochodzi zapłaty, zasadniczo należy do wierzyciela.

Do zadłużenia mogą zostać doliczone koszty postępowania sądowego, odsetki oraz koszty egzekucyjne. Z tego powodu szybka reakcja na pierwsze wezwanie bywa finansowo korzystniejsza niż dopuszczenie do wieloetapowego postępowania.

Co dzieje się po spłaceniu długu przez poręczyciela?

Zapłata wierzycielowi nie musi oznaczać, że poręczyciel ostatecznie poniesie ekonomiczny ciężar długu. Osoba, która spłaca cudze zobowiązanie, za które odpowiada osobiście, wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela do wysokości dokonanej zapłaty. W praktyce umożliwia to skierowanie roszczenia zwrotnego, nazywanego również regresowym, przeciwko dłużnikowi głównemu.

Poręczyciel może domagać się zwrotu kwoty zapłaconej wierzycielowi, a w odpowiednich przypadkach także związanych z nią należności. Powinien jednak posiadać dokumenty potwierdzające:

• zawarcie umowy poręczenia,
• żądanie zapłaty przez wierzyciela,
• dokładną wysokość spłaconego długu,
• datę i sposób dokonania płatności,
• zawiadomienie dłużnika o zapłacie.

Po uregulowaniu należności poręczyciel powinien niezwłocznie poinformować o tym dłużnika. Jeżeli tego nie zrobi, a dłużnik również zapłaci wierzycielowi, możliwość odzyskania pieniędzy może zostać ograniczona, chyba że dłużnik działał w złej wierze.

Jeżeli dłużnik nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, poręczyciel może sam wystąpić przeciwko niemu z wezwaniem do zapłaty, a następnie z pozwem.

Czy można wycofać się z poręczenia?

W przypadku poręczenia już istniejącego długu jednostronne wycofanie podpisu zazwyczaj nie jest możliwe. Poręczyciel pozostaje związany zobowiązaniem w zakresie wynikającym z umowy.

Szczególną regulację przewidziano dla bezterminowego poręczenia za dług przyszły. Takie poręczenie może zostać odwołane w każdym czasie, ale wyłącznie przed powstaniem długu. Samo poręczenie przyszłego zobowiązania jest dopuszczalne tylko do wysokości oznaczonej z góry.

Zwolnienie poręczyciela po powstaniu zobowiązania wymaga najczęściej zgody wierzyciela. Dłużnik nie może samodzielnie obiecać poręczycielowi, że podpis przestanie obowiązywać, jeżeli wierzyciel nie zaakceptował takiej zmiany.

Co powinien zrobić poręczyciel po otrzymaniu wezwania?

Najgorszym rozwiązaniem jest brak reakcji. Poręczyciel powinien przede wszystkim zgromadzić umowę główną, dokument poręczenia, historię spłat i korespondencję z wierzycielem. Następnie należy porównać żądaną kwotę z zakresem odpowiedzialności oraz ustalić, czy roszczenie jest wymagalne i prawidłowo wyliczone.

Nie należy również podpisywać dokumentów bez zrozumienia ich skutków. Ugoda może być korzystna, ale może też zawierać uznanie całego zadłużenia, nowe zabezpieczenia albo mniej korzystne zasady naliczania należności.

W razie otrzymania pozwu, nakazu zapłaty lub zawiadomienia o egzekucji konieczne jest przestrzeganie wskazanych terminów. Na tym etapie warto rozważyć indywidualną konsultację z adwokatem albo radcą prawnym, szczególnie gdy kwota jest wysoka, dokumenty są niekompletne lub istnieją podstawy do zakwestionowania roszczenia.

Podsumowanie

Proces dochodzenia długu od poręczyciela może rozpocząć się od zwykłego zawiadomienia o zaległości, a zakończyć postępowaniem sądowym i egzekucją komorniczą. Poręczyciel odpowiada najczęściej solidarnie z dłużnikiem, dlatego wierzyciel nie zawsze musi najpierw wyczerpać możliwości odzyskania pieniędzy od osoby, która pierwotnie zaciągnęła zobowiązanie.

Nie oznacza to jednak, że poręczyciel musi bezkrytycznie zapłacić każdą wskazaną kwotę. Ma prawo sprawdzić zakres poręczenia, zakwestionować nieprawidłowe rozliczenia i podnieść zarzuty przysługujące dłużnikowi. Po spłacie długu może natomiast dochodzić zwrotu pieniędzy od dłużnika głównego.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.