Nieuczciwe praktyki stosowane przez niektóre firmy windykacyjne – jak je rozpoznać i jak się bronić?

Kontakt ze strony firmy windykacyjnej często wywołuje stres, niepewność i poczucie zagrożenia. Samo dochodzenie zapłaty istniejącego długu jest działaniem legalnym. Windykator może kontaktować się z osobą zadłużoną, przedstawiać propozycje spłaty, przesyłać wezwania do zapłaty oraz podejmować próby polubownego rozwiązania sprawy. Nie oznacza to jednak, że wolno mu stosować dowolne metody.

Niektóre firmy windykacyjne przekraczają granice dozwolonego działania, wykorzystując brak wiedzy prawnej konsumentów, ich trudną sytuację finansową lub strach przed sądem i komornikiem. Szczególnie niebezpieczne są praktyki agresywne, wprowadzające w błąd albo naruszające prywatność dłużnika. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym zabrania między innymi działań agresywnych oraz przekazywania konsumentom informacji, które mogą wprowadzić ich w błąd.

Windykator nie jest komornikiem

Jednym z najczęściej wykorzystywanych mechanizmów jest tworzenie wrażenia, że firma windykacyjna posiada uprawnienia podobne do komornika. To nieprawda.

Windykator nie może samodzielnie zająć rachunku bankowego, wynagrodzenia, samochodu ani przedmiotów znajdujących się w mieszkaniu. Nie ma również prawa wejść do domu bez zgody jego mieszkańca, sporządzać przymusowego spisu majątku ani nakazać pracodawcy dokonywania potrąceń z pensji.

Takie działania mogą zostać podjęte dopiero w ramach formalnego postępowania egzekucyjnego przez uprawnionego komornika, działającego na podstawie odpowiedniego tytułu wykonawczego. Firma windykacyjna może natomiast prowadzić negocjacje i proponować dobrowolną spłatę zobowiązania.

Najczęściej spotykane nieuczciwe praktyki windykacyjne

1. Podszywanie się pod organ państwowy

Niektóre pisma windykacyjne są projektowane w taki sposób, aby przypominały korespondencję sądową lub komorniczą. Mogą zawierać urzędowo brzmiące nazwy, pieczęcie, symbole, pogrubione ostrzeżenia albo określenia sugerujące, że egzekucja już się rozpoczęła.

Szczególną ostrożność powinny wzbudzać komunikaty o „nakazanym zajęciu majątku”, „wizycie egzekucyjnej” czy „natychmiastowej blokadzie konta”, jeżeli sprawa nie została wcześniej rozpatrzona przez sąd i nie prowadzi jej komornik.

Takie sformułowania mogą wywierać presję i wprowadzać adresata w błąd co do rzeczywistych uprawnień firmy.

2. Nadmierne telefony i wiadomości

Regularne przypominanie o zaległej płatności nie jest samo w sobie zakazane. Problem pojawia się wtedy, gdy kontakt staje się uporczywy, odbywa się wielokrotnie w ciągu dnia, w nietypowych godzinach albo pomimo wyraźnej prośby o prowadzenie korespondencji wyłącznie w formie pisemnej.

Agresywna windykacja może obejmować również obraźliwe wypowiedzi, podnoszenie głosu, groźby, próby zawstydzenia dłużnika lub sugerowanie konsekwencji, które nie wynikają z obowiązujących procedur. Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę na skargi dotyczące działań firm windykacyjnych noszących znamiona uporczywego nękania.

3. Ujawnianie informacji o długu osobom trzecim

Firma windykacyjna nie powinna informować rodziny, sąsiadów, współpracowników ani pracodawcy o istnieniu i wysokości zadłużenia. Niedopuszczalne może być pozostawianie wiadomości ujawniających charakter sprawy, wypytywanie sąsiadów o sytuację majątkową dłużnika czy przekazywanie szczegółów zadłużenia członkom rodziny.

Windykator może próbować skontaktować się z dłużnikiem, ale powinien robić to z poszanowaniem jego prywatności. Informacje dotyczące zadłużenia nie mogą być swobodnie rozpowszechniane wśród osób postronnych.

4. Straszenie natychmiastową egzekucją

Kolejną praktyką jest przedstawianie możliwych, przyszłych działań jako zdarzeń pewnych i nieuchronnych. Firma może na przykład informować, że komornik „na pewno” zajmie mieszkanie, konto lub wynagrodzenie, mimo że wierzyciel nie uzyskał jeszcze odpowiedniego orzeczenia sądu.

Wierzyciel ma prawo skierować sprawę na drogę sądową. Nie powinien jednak przedstawiać postępowania sądowego i egzekucyjnego jako już rozpoczętego, jeżeli w rzeczywistości do tego nie doszło.

5. Żądanie zapłaty bez przedstawienia podstawy długu

Osoba, która otrzymuje wezwanie, powinna wiedzieć, czego dotyczy zobowiązanie, jaka jest jego wysokość, kto był pierwotnym wierzycielem oraz na jakiej podstawie aktualna firma domaga się zapłaty.

Niepokój powinny wzbudzić wezwania zawierające jedynie numer rachunku i żądanie natychmiastowej wpłaty, bez wskazania umowy, daty powstania zadłużenia, sposobu wyliczenia odsetek oraz danych wierzyciela.

Nie należy dokonywać płatności wyłącznie pod wpływem presji. Najpierw warto zażądać dokumentów potwierdzających istnienie i wysokość roszczenia.

6. Naliczanie niejasnych opłat windykacyjnych

Do podstawowej kwoty długu mogą zostać doliczone odsetki lub inne należności przewidziane prawem albo umową. Każda dodatkowa opłata powinna jednak posiadać konkretną podstawę i zostać jasno wyjaśniona.

Podejrzenia powinny wzbudzać wysokie „koszty obsługi”, opłaty za pojedynczy telefon, wiadomość SMS, automatyczne przypomnienie lub samo przekazanie sprawy do zewnętrznej firmy. Konsument może zażądać szczegółowego rozliczenia wszystkich kwot, zamiast przyjmować ich wysokość bez weryfikacji.

7. Dochodzenie długu od niewłaściwej osoby

Błędy w bazach danych, podobne nazwiska, nieaktualne adresy oraz wielokrotne przekazywanie wierzytelności pomiędzy firmami mogą prowadzić do kierowania wezwań do osób, które nie są dłużnikami.

Jeżeli zobowiązanie nie istnieje, zostało już spłacone albo dotyczy innej osoby, należy możliwie szybko zakwestionować je na piśmie i zażądać przedstawienia dokumentacji. Nie warto ograniczać się do ustnych rozmów telefonicznych.

Jak reagować na nieuczciwą windykację?

Przede wszystkim należy zachować spokój i nie podejmować decyzji pod wpływem strachu. Otrzymanie wezwania do zapłaty nie oznacza jeszcze, że wszystkie przedstawione w nim informacje są prawidłowe.

Warto:

1. sprawdzić nazwę i dane firmy windykacyjnej;
2. zażądać informacji o pierwotnym wierzycielu oraz podstawie roszczenia;
3. poprosić o szczegółowe wyliczenie kapitału, odsetek i dodatkowych kosztów;
4. prowadzić kontakt w formie pisemnej;
5. zachowywać listy, wiadomości, nagrania poczty głosowej i historię połączeń;
6. nie podpisywać ugody bez dokładnego przeczytania jej warunków;
7. złożyć reklamację lub skargę, jeżeli działania firmy naruszają prywatność albo wprowadzają w błąd.

W zależności od charakteru sprawy pomocy można szukać u miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, w organizacjach konsumenckich, u Rzecznika Finansowego albo u profesjonalnego pełnomocnika. Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów mogą również znaleźć się w zakresie zainteresowania Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W przypadku gróźb, prób wtargnięcia do mieszkania, podszywania się pod funkcjonariusza publicznego lub innych poważnych naruszeń należy rozważyć kontakt z policją albo prawnikiem.

Dług nie odbiera człowiekowi jego praw

Osoba posiadająca zaległe zobowiązania nadal ma prawo do prywatności, rzetelnej informacji i spokojnego zakwestionowania roszczenia. Istnienie długu nie usprawiedliwia poniżania, zastraszania ani rozpowszechniania informacji o sytuacji finansowej.

Profesjonalna windykacja powinna zmierzać do wyjaśnienia sprawy i znalezienia możliwego sposobu spłaty. Jeżeli opiera się przede wszystkim na strachu, dezinformacji i presji psychicznej, może przekraczać granice dozwolonego działania.

Każde wezwanie warto dokładnie sprawdzić. Ugoda lub rozsądny plan spłaty mogą być dobrym rozwiązaniem, ale powinny zostać zaakceptowane świadomie – po zweryfikowaniu, czy dług rzeczywiście istnieje, czy jego wysokość jest prawidłowa i czy osoba kontaktująca się w imieniu wierzyciela działa zgodnie z prawem.

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.